КОМПЕТЕНТНІСНИЙ ПРОФІЛЬ ФАХІВЦЯ ГРОМАДСЬКОГО ЗДОРОВʼЯ: МІЖНАРОДНИЙ ДОСВІД ТА УКРАЇНСЬКІ ПЕРСПЕКТИВИ

Автор(и)

DOI:

https://doi.org/10.32782/2786-7684/2026-1-16

Ключові слова:

громадське здоров’я, компетентнісний підхід, фахівець громадського здоров’я, рамки компетентностей, професійна підготовка, кадровий потенціал громадського здоров’я

Анотація

Вступ. Сучасна трансформація системи громадського здоров’я в Україні та інших країнах супроводжується зростанням вимог до професійної готовності кадрового потенціалу (public health workforce). Водночас зберігається розрив між рамками компетентностей і реальними потребами практики, зокрема у сферах лідерства, комунікації та системного мислення. У цьому контексті формування цілісного компетентнісного профілю фахівця громадського здоров’я розглядається як інструмент узгодження освіти, професійної діяльності та потреб системи громадського здоров’я. Метою дослідження є аналіз зарубіжного досвіду формування компетентнісних рамок фахівця громадського здоров’я та стан розвитку даного питання в Україні. Матеріали та методи. В дослідженні застосовано системний підхід із використанням контент-аналізу та компаративного аналізу міжнародних і національних нормативних документів, а також узагальнення сучасних наукових публікацій з проблематики підготовки кадрів для системи громадського здоров’я. Виклад основного матеріалу містить узагальнення міжнародного та українського досвіду формування компетентнісних рамок спеціалістів у сфері громадського здоров’я та характеристику ключових доменів компетентностей фахівця громадського здоров’я. Показано наявність розривів між рамками компетентностей і практичними потребами системи, зокрема у сферах лідерства, комунікації та системного мислення. Висновки. Застосування компетентнісного підходу у формуванні профілю фахівця громадського здоров’я сприяє подоланню розривів між рамками компетентностей і практичними потребами системи. Аналіз міжнародного досвіду засвідчує важливість адаптації моделей до національного контексту як передумови посилення кадрового потенціалу системи громадського здоров’я.

Посилання

Cabinet of Ministers of Ukraine. On approval of the Concept of reforming local self-government and territorial organization of power in Ukraine: Resolution No. 333-r of April 1, 2014. Kyiv: Cabinet of Ministers of Ukraine; 2014.

World Health Organization. Primary health care financing in Ukraine: a situation analysis and policy considerations. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe; 2023. WHO/EURO:2023-8138-47906-70792.

Czabanowska K, Shickle D, Burazeri G, Gershuni O, Otok R, Azzopardi-Muscat N; WHO Regional Office for Europe. WHO-ASPHER competency framework for the public health workforce in the European Region. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe; 2020.

Council on Linkages Between Academia and Public Health Practice. Core competencies for public health professionals. 3rd ed. Washington, DC: Public Health Foundation; 2021.

Bashkin O, Otok R, Kapra O, Czabanowska K, Barach P, Baron-Epel O, et al. Identifying the gaps between public health training and practice: a workforce competencies comparative analysis. Int J Public Health. 2022;67:1605303. https://doi.org/10.3389/ijph.2022.1605303

Verkhovna Rada of Ukraine. Osnovy zakonodavstva Ukrainy pro okhoronu zdorov’ia [Fundamentals of the legislation of Ukraine on health care]. Vidomosti Verkhovnoi Rady Ukrainy. 1993;(4):19. Ukrainian.

Brînzac MG, Smith A, Lopez J, et al. Public health competencies: what does the next generation of public health workforce need? Eur J Public Health. 2025;35(Suppl 2):ii11. https://doi.org/10.1093/eurpub/ckaf123

Kuhlmann E, Czabanowska K, Brînzac MG, Aragón de León E, Falkenbach M, Ungureanu MI, Wismar M, Zapata T, Correia T. New WHO priorities in the European Region and health workforce competencies: a rapid assessment of capacities and gaps in public health competencies frameworks. Int J Health Plann Manage. 2025;40(4):802–809. https://doi.org/10.1002/hpm.3934

Grimaud O, Tzotzos G, Coste M, et al. EuroPubHealth master: mapping competency in public health training. BMC Med Educ. 2024;24:61. https://doi.org/10.1186/s12909-023-05010-9

Burke EM, Leeman J, Kahn L, et al. Toward a public health leadership national training agenda: a review of conceptual frameworks and core competencies. Front Public Health. 2025;13:1630046. https://doi.org/10.3389/fpubh.2025.1630046

Gershuni O, Lekhan V, Kaluski DN. Public health workforce professionalization in Ukraine: achievements and challenges. Front Public Health. 2025;13:1469810. https://doi.org/10.3389/fpubh.2025.1469810

MacKay M, Vasan A, Marcellus L, et al. Scoping review: approaches and best practices for competency statement and framework development in public health. BMC Public Health. 2023;23:2285. https://doi.org/10.1186/s12889-023-17182-6

Sawleshwarkar S, Negin J. A public health competency framework for low- and middle-income countries. BMC Public Health. 2014;14:55. https://doi.org/10.1186/1471-2458-14-55

Bhandari S, Bennett S, Peters DH. Development and validation of a tool to assess core competencies of public health professionals in low-income settings: findings from Uttar Pradesh, India. Hum Resour Health. 2025;23:29. https://doi.org/10.1186/s12960-025-00994-5

World Health Organization. Competency frameworks for the public health workforce in the WHO European Region. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe; 2022. Licence: CC BY-NC-SA 3.0 IGO.

Public Health Agency of Canada; National Collaborating Centres for Public Health. Core competencies for public health in Canada 2.0. Ottawa: Public Health Agency of Canada; 2025.

Public Health England. Public health skills and knowledge framework (PHSKF). London: Public Health England; 2021 [updated 2023].

Kett PM, Leider JP, Yeager VA, et al. Competencies, training needs, and turnover among rural vs urban local public health workforce. Am J Public Health. 2023;113(9):1030–1039. https://doi.org/10.2105/AJPH.2023.307273

MacKay M, Vasan A, Marcellus L, et al. Developing competencies in public health: a scoping review. Public Health Rev. 2024;45:7. https://doi.org/10.3389/phre.2024.10944919

Nicol E, van Schalkwyk C, Czabanowska K, Otok R. The governance of core competencies for public health: a rapid review of the literature. Public Health Rev. 2023;44:1606110. https://doi.org/10.3389/phrs.2023.1606110

Lekhan V, Kaluski DN, Nedoshytko O. Public health reform in Ukraine: results and challenges. Public Health Panorama. 2020;6(4):548–556.

Gershuni O, Parić M, Aleksandrova O, Hrzic R, Clemens T, Burazeri G, Piven N, Commers M, Czabanowska K. Advancing public health workforce’s professional development: implications for Ukraine. Eur J Public Health. 2025. https://doi.org/10.1093/eurpub/ckaf143

World Health Organization; Association of Schools of Public Health in the European Region (ASPHER). Professionalization of the public health workforce in Europe: examples from Ukraine, Georgia and Azerbaijan. Eur J Public Health. 2024;34(Suppl 3):ckae144.462. https://doi.org/10.1093/eurpub/ckae144.462

Trushchenkova LV, Terenda NO, Vakhnovsky VV, Petrashyk YuM. Methodological features of competence assessment of public health specialists and managers in the health care system. Visnyk sotsialnoi hihiieny ta orhanizatsii okhorony zdorovia Ukrainy. 2024;1(99):64–68. https://doi.org/10.11603/1681-2786.2024.1.14627

Gershuni O, Czabanowska K, Burazeri G, Bjegovic-Mikanovic V, Juszczyk G, Myrup AC, Kurpita V. Aligning best practices: a guiding framework as a valuable tool for public health workforce development with the example of Ukraine. Int J Environ Res Public Health. 2021;18(17):9246. https://doi.org/10.3390/ijerph18179246

##submission.downloads##

Опубліковано

2026-04-03

Номер

Розділ

ГРОМАДСЬКЕ ЗДОРОВ’Я